PTSS, complexe PTSS en complex trauma hebben met elkaar te maken, maar betekenen niet hetzelfde. Juist daar ontstaat vaak verwarring. Iemand kan een ingrijpende ervaring hebben gehad zonder PTSS te ontwikkelen. En iemand met een voorgeschiedenis van langdurige onveiligheid heeft niet automatisch complexe PTSS.
Dat onderscheid is belangrijk. Niet alleen voor de naam van de klachten, maar vooral om beter te begrijpen wat er speelt en welke behandeling waarschijnlijk het best past.
Trauma is niet hetzelfde als PTSS
Een (psycho-)trauma betekent dat iemand is blootgesteld aan een ingrijpende gebeurtenis, zoals feitelijke of dreigende dood, ernstige verwonding of seksueel geweld. Dat kan iemand zelf hebben meegemaakt, van dichtbij hebben gezien, of hebben gehoord over een naaste.
Zo’n gebeurtenis kan grote impact hebben, maar leidt niet automatisch tot PTSS. Daarom is het belangrijk om onderscheid te maken tussen een traumatische ervaring en een trauma-gerelateerde stoornis.
PTSS: klachten na een ingrijpende gebeurtenis
PTSS ontstaat na een ingrijpende gebeurtenis en wordt meestal gekenmerkt door een herkenbaar patroon van klachten. Vaak staan herbelevingen, vermijding en verhoogde alertheid op de voorgrond.
Daarnaast kunnen ook andere klachten voorkomen, zoals somberheid, schuld, schaamte, vervreemding, slaapproblemen, prikkelbaarheid of een negatiever beeld van jezelf of de wereld. Soms is er ook sprake van impulsief of zelfbeschadigend gedrag.
Bij PTSS zijn de klachten meestal redelijk goed te verbinden aan een of meer duidelijke ingrijpende gebeurtenissen.
Complexe PTSS: PTSS plus bredere problemen
Complexe PTSS gaat een stap verder dan PTSS. Bij complexe PTSS is er sprake van PTSS-klachten, zoals herbelevingen, vermijding en aanhoudende alertheid, maar daarnaast ook van andere problemen in drie gebieden: emotieregulatie, zelfbeeld en relaties.
Dat kan zich uiten in moeite om gevoelens te reguleren, een hardnekkig negatief zelfbeeld, schaamte, wantrouwen of het gevoel afgesneden te zijn van anderen. De klachten raken dan niet alleen aan angst of herbelevingen, maar ook aan hoe iemand zichzelf ervaart en hoe iemand zich tot anderen verhoudt.
Complexe PTSS beschrijft dus een specifieke combinatie van klachten: PTSS plus problemen in deze drie gebieden. Dat betekent ook dat iemand complexe PTSS kan ontwikkelen na een enkele ingrijpende gebeurtenis.
Wat wordt meestal bedoeld met complex trauma?
Met complex trauma wordt meestal verwezen naar langdurige of herhaalde onveiligheid, vaak in afhankelijke relaties en vaak al vroeg in het leven. Denk aan mishandeling, misbruik, emotionele verwaarlozing of verstoring van hechting.
Complex trauma is dus niet automatisch een diagnose op zichzelf, en complex trauma is niet hetzelfde als complexe PTSS. Complex trauma beschrijft vooral een patroon van langdurige ontregeling en een voorgeschiedenis van chronische onveiligheid. Bij mensen met zo’n achtergrond kunnen verschillende klachten tegelijk voorkomen, zoals stemmingswisselingen, agressie, negatief affect, zelfbeschadiging, aandachtsproblemen, een laag zelfbeeld en interpersoonlijke problemen.
Daarom past deze groep niet altijd goed binnen één enkel label. In de praktijk kunnen verschillende diagnosen een rol spelen, zoals PTSS, depressie, angststoornissen, ADHD, middelenmisbruik, psychotische klachten of persoonlijkheidsproblematiek.
Kan er overlap zijn?
Ja. Iemand kan een voorgeschiedenis hebben met langdurige onveiligheid en daarnaast PTSS-klachten ontwikkelen. Er kan ook sprake zijn van complexe PTSS wanneer naast de PTSS-klachten ook bredere problemen in emotieregulatie, zelfbeeld en relaties op de voorgrond staan.
Daarom is een zorgvuldige beoordeling belangrijk. Niet alleen de naam van de klachten telt, maar het totale beeld: wat is er gebeurd, welke klachten zijn er nu, en hoe hangen die met elkaar samen?
Waarom is dit onderscheid praktisch relevant?
Het onderscheid is belangrijk omdat niet iedere klacht dezelfde aanpak vraagt.
Wanneer klachten vooral samenhangen met een duidelijk afgebakende traumatische gebeurtenis, kan een kortdurende PTSS behandeling goed passen. Wanneer klachten breder verweven zijn met langdurige onveiligheid, emotieregulatie, zelfbeeld en relaties, is vaak een langdurige en bredere behandeling nodig.
Dat verschil zegt niet dat het ene ernstiger of belangrijker is dan het andere. Het zegt alleen dat passende zorg begint met een goed onderscheid.
Wat betekent dit voor de behandeling bij Flowment?
Voor Flowment is vooral relevant of klachten vooral passen bij PTSS na een duidelijk afgebakende ingrijpende gebeurtenis, of dat het beeld breder en meer verweven is. Daarom is zorgvuldige beoordeling belangrijk.
Als je wilt weten wat dat in grote lijnen betekent voor de behandeling bij Flowment, kun je daarna verder lezen op Voor wie is behandeling bij Flowment geschikt?.
Conclusie
PTSS, complexe PTSS en complex trauma zijn verwante begrippen, maar niet hetzelfde. PTSS verwijst naar een herkenbaar cluster van klachten na een traumatische gebeurtenis. Complexe PTSS gaat een stap verder en omvat daarnaast ook problemen in emotieregulatie, zelfbeeld en relaties. Complex trauma verwijst meestal naar de gevolgen van langdurige onveiligheid of herhaalde traumatisering, vaak al vroeg in het leven.
Dat onderscheid is belangrijk, omdat het helpt om beter te begrijpen wat er speelt en welke behandeling waarschijnlijk passend is.
Lees ook
- Voor wie is behandeling bij Flowment geschikt?
- Hoe ziet de intake bij Flowment eruit?
- Wat is PTSS? Symptomen en wanneer het verstandig is om verder te kijken?
Referenties
Brewin, C. R., Cloitre, M., Hyland, P., Shevlin, M., Maercker, A., Bryant, R. A., Humayun, A., Jones, L. M., Kagee, A., Rousseau, C., Somasundaram, D., Suzuki, Y., Wessely, S., van Ommeren, M., & Reed, G. M. (2017). A review of current evidence regarding the ICD-11 proposals for diagnosing PTSD and complex PTSD. Clinical Psychology Review, 58, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2017.09.001
Cloitre, M. (2021). Complex PTSD: Assessment and treatment. European Journal of Psychotraumatology, 12(Suppl. 1), 1866423. https://doi.org/10.1080/20008198.2020.1866423
Karatzias, T., Shevlin, M., Fyvie, C., Hyland, P., Efthymiadou, E., Wilson, D., Roberts, N., Bisson, J. I., Brewin, C. R., & Cloitre, M. (2017). Evidence of distinct profiles of posttraumatic stress disorder (PTSD) and complex posttraumatic stress disorder (CPTSD) based on the new ICD-11 trauma questionnaire (ICD-TQ). Journal of Affective Disorders, 207, 181-187. https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.09.032
